Online contact leggen lijkt voor jongeren de normaalste zaak van de wereld. Snapchat, Instagram en TikTok zijn vaak de plekken waar vriendschappen en relaties beginnen. Toch gaat er ook in 2025 nog veel mis: catfishing blijft een groot risico. Vooral jongeren trappen er vaak in, met soms grote gevolgen.
Wat is catfishing eigenlijk?
Catfishing betekent dat iemand zich online voordoet als iemand anders. Dit kan variëren van een nep-profielfoto tot een volledig verzonnen identiteit. De term werd in 2010 bekend door de documentaire Catfish en kreeg nog meer bekendheid dankzij de populaire MTV-serie die het fenomeen wereldwijd onder de aandacht bracht. Daarin zagen kijkers hoe mensen verliefd raakten op een online identiteit die uiteindelijk totaal niet bleek te kloppen.
Vaak gaat het om volwassenen die zich voordoen als jongeren, soms met kwade bedoelingen. Een bekend voorbeeld is een jongen die denkt te chatten met een meisje van zijn leeftijd via Snapchat, terwijl er in werkelijkheid een volwassen man achter het account zit.
Waarom jongeren kwetsbaar zijn
Jongeren zijn gevoelig voor contact en bevestiging. Ze vertrouwen sneller, zeker als iemand online dezelfde interesses lijkt te hebben of er aantrekkelijk uitziet. Bovendien voelen jongeren druk om snel te reageren en persoonlijk te zijn. Volgens EenVandaag geeft één op de vijf Nederlanders toe slachtoffer te zijn geweest van cybercrime, waaronder catfishing. Veel slachtoffers schamen zich dat ze erin zijn getrapt. Juist omdat het vaak zo subtiel gebeurt.
Catfishing kent gradaties
Niet elke catfish doet dit met dezelfde intentie. Soms gaat het om jongeren die zelf experimenteren met identiteit. Ze maken een nepprofiel van een leeftijdsgenoot of een populaire influencer, vaak uit nieuwsgierigheid of verveling. Hoewel dit soms ‘onschuldig’ lijkt, kan het alsnog grote emotionele schade veroorzaken. Slachtoffers voelen zich bedrogen en verliezen hun vertrouwen in online contact.
Vaker gaat het echter om meerderjarigen die bewust jongeren benaderen. Hun doelen lopen uiteen: emotionele manipulatie, seksuele uitbuiting of financieel gewin. Zo waarschuwt media en nieuws dat online romance scams nog steeds booming business zijn. Geld is vaak het achterliggende motief.
Dit laat zien dat catfishing niet altijd zwart-wit is: het varieert van experimenten onder jongeren tot georganiseerde online misleiding door volwassenen met criminele bedoelingen. Juist deze brede variatie maakt het extra belangrijk dat jongeren leren de signalen te herkennen.
Het gevaar van schijnveiligheid
Op platforms zoals Snapchat lijkt communicatie privé en veilig, maar die schijnveiligheid is precies waar catfishers gebruik van maken. Jongeren denken te praten met een leeftijdsgenoot, sturen persoonlijke foto’s of informatie, en belanden zo in een kwetsbare positie. Het Centrum Seksueel Geweld benadrukt dat deze praktijken niet alleen emotioneel schadelijk zijn, maar ook strafbaar.
Hoe herken je een catfish?
Er zijn signalen waar jongeren en ouders alert op moeten zijn:
- Geen videocalls willen: iemand verzint steeds een smoes om niet live in beeld te komen.
- Te mooi om waar te zijn: het profiel lijkt perfect, zonder fouten of gewone alledaagse foto’s.
- Druk en haast: de ander wil snel persoonlijke foto’s, geld of exclusief contact.
- Inconsistenties: verhalen kloppen niet, of iemand vergeet details die eerder gedeeld zijn.
Wat ouders en scholen kunnen doen
Het is belangrijk dat jongeren weten dat ze niet naïef zijn als ze erin trappen. Catfishers zijn vaak heel overtuigend. Toch helpt het enorm als jongeren leren kritisch te kijken.
Het team van Digiwijzer biedt hier ondersteuning bij, onder andere via de digicoach die lessen geeft over onderwerpen als online veiligheid, grooming en digitale weerbaarheid. Zo leren leerlingen niet alleen wat de risico’s zijn, maar vooral ook hoe ze zichzelf kunnen beschermen.
Wanneer er sprake is van een misdrijf, bijvoorbeeld bij chantage of seksuele uitbuiting, is het cruciaal dat er altijd melding wordt gemaakt bij de politie. Jongeren en ouders moeten ook weten dat het belangrijk is om screenshots, of foto’s met een andere telefoon, te maken en te bewaren als bewijs. Daarnaast geldt: maak nooit zomaar geld over, hoe overtuigend het verhaal van de catfish ook klinkt. Dit zijn essentiële stappen om schade te beperken en de dader zo snel mogelijk te stoppen.
