Maandag 25 augustus, waarschuwen experts weer voor een verontrustend fenomeen dat wereldwijd terrein wint: de Com-beweging. Deze internationale online gemeenschap lokt kinderen via populaire game platforms zoals Minecraft en Roblox of sociale media zoals Instagram, waarna ze in besloten chatgroepen belanden. Daar worden jongeren blootgesteld aan de gruwelijkste vormen van geweld, afpersing en manipulatie. Uit onderzoek van NRC en het collectief CTE blijkt dat ook Nederlandse kinderen actief zijn in deze groepen.
Wat is de Com-beweging?
De naam Com staat voor Community. Maar in tegenstelling tot wat de naam suggereert, draait het niet om vriendschap of steun. Onderzoekers noemen het een vorm van nihilistisch gewelddadig extremisme: geweld en sadisme zijn hier geen middel, maar een doel op zich.
De Com-beweging richt zich vooral op kinderen en tieners tussen de acht en zeventien jaar. Daarnaast zijn kinderen en tieners die behoren tot minderheden of die worstelen met mentale problemen vaak het doelwit.
In besloten chatgroepen op Discord en Telegram worden slachtoffers afgeperst met intieme foto’s, gedwongen tot zelfbeschadiging, seksueel misbruik, dierenmishandeling en in extreme gevallen zelfs tot moord of zelfdoding. Voor de leden draait het om status: hoe meer slachtoffers je weet te manipuleren, hoe groter je aanzien.
Het is niet precies duidelijk hoeveel Com-beweging groepen er bestaan. Online zijn de groepen moeilijk te vinden voor de autoriteiten en politie van over de hele wereld. De kanalen zijn afgeschermd en wanneer het lukt om een groep binnen te dringen moeten aspirant-leden zelf met materiaal komen om het vertrouwen te winnen.
Hoe worden kinderen verleid?
Binnen de Com-beweging gaan er verschillende handleidingen rond. In deze handboeken, van soms wel honderden pagina’s, staat precies uitgelegd hoe je jongeren kunt manipuleren, isoleren en afpersen. Eén ding komt in alle handleidingen duidelijk naar voren: haal de slachtoffers zo snel mogelijk naar een Telegram of Discord omgeving. Waarom? Er is weinig tot geen controle op deze kanalen door de kanalen zelf.
De andere methodes zijn uitgekiend en spelen in op de kwetsbaarheid van jongeren:
- Via games:
Kinderen krijgen zogenaamd gratis items of valuta aangeboden. De link leidt echter naar een IP-tracker die persoonlijke gegevens prijsgeeft. - Op sociale media:
Met lovebombing, een stortvloed aan complimenten, winnen daders het vertrouwen van jongeren. Daarna vragen ze om persoonlijke foto’s of gegevens, die later als chantagemiddel worden ingezet.
Nederlandse kinderen betrokken
Uit onderzoek van NRC en CTE blijkt dat minstens 25 Nederlandse kinderen actief deelnemen aan de Com-beweging. Het gaat zowel om jongens als meisjes, waarvan sommigen zelfs een leidende rol hebben en eigen groepen beheren.
In de groepen hebben Nederlandse kinderen ook daadwerkelijk beelden van ernstige mishandelingen gedeeld, die op echtheid zijn geverifieerd. Dat laat zien dat het niet gaat om fictie of nepvideo’s, maar om echt geweld en misbruik.
De Com-beweging’ beweegt zich op platforms die ook in Nederland enorm populair zijn: Roblox, Minecraft, Discord en Telegram. Precies de plekken waar veel kinderen dagelijks spelen, chatten en contact onderhouden met leeftijdsgenoten.
Juist omdat dit plaatsvindt op platformen waar miljoenen kinderen dagelijks actief zijn, is het cruciaal om alert te zijn en het gesprek met jongeren aan te gaan.
Zelfgemaakte misbruikbeelden: een schokkende trend
Het probleem gaat verder dan alleen manipulatie door anderen. Het Meldpunt Kinderporno van Offlimits signaleerde dat maar liefst één op de drie afbeeldingen van seksueel kindermisbruik door het kind zelf wordt gemaakt. Opvallend genoeg gaat het vaak om kinderen jonger dan twaalf jaar.
Volgens Madeleine van der Bruggen, plaatsvervangend directeur van Offlimits, is dat deels te verklaren door de invloed van de Com-beweging:
“Halverwege 2023 begon op te vallen dat we steeds vaker naaktbeelden zagen van heel jonge kinderen. Voor puberende jongeren is het te verklaren, want die ontdekken hun seksualiteit. Maar van zulke jonge kinderen, dat begrepen we niet. Ik vermoed dat dit wel deels is te verklaren door deze Com-beweging.”
Bij Digiwijzer zijn we bekend met de cijfers van Offlimits en met de resultaten vanuit het onderzoek van het NRC snappen we dit verband. Kinderen worden onder druk gezet om seksueel getinte beelden te maken die vervolgens worden gebruikt voor afpersing.
De psychologische impact
Kinderen die in deze groepen verzeild raken, lopen diepgaande psychologische schade op. Ze worden overspoeld met extreem gewelddadig materiaal, wat kan leiden tot desensitisatie: het afvlakken van emoties en empathie. Sommige slachtoffers raken zo verstrikt dat ze uiteindelijk zelf dader worden, simpelweg om niet langer slachtoffer te zijn.
Onderzoekers spreken van een “versnelde radicalisering” bij jongeren en kinderen die nog volop in ontwikkeling zijn. Terwijl hun brein nog niet klaar is om zulke extreme beelden te verwerken, worden ze blootgesteld aan materiaal dat hun kijk op de wereld blijvend vervormt.
Hoe herken je signalen?
Omdat deze netwerken grotendeels in de schaduw opereren, is het moeilijk ze te ontdekken. Toch zijn er signalen waarop ouders en scholen alert kunnen zijn:
- Een kind die plots geheimzinniger doet over zijn online activiteiten.
- Nieuwe online ‘vrienden’ die veel invloed lijken te hebben.
- Onverklaarbare stress, angst of somberheid na het gebruik van games of sociale media.
- Kinderen die ineens (snel) van platform wisselen (bijvoorbeeld van Instagram naar Telegram of Discord).
- Wanneer kinderen ineens verontrustende symbolen of namen gaan gebruiken.
- Een opvallende toename van zelfbeschadiging*
* Dit kan ook andere redenen hebben
Samen jongeren weerbaar en Digiwijzer maken
De dreiging van de Com-beweging is niet alleen een probleem voor slachtoffers en hun families. Ook politie en internationale veiligheidsdiensten zien hierin een vorm van online extremisme die kan overslaan naar de offline wereld. Er zijn gevallen bekend waarin leden van deze groepen daadwerkelijke geweldsdelicten pleegden, soms zelfs live uitgezonden.
Het is van groot belang dat ouders, scholen en hulpverleners samenwerken om jongeren weerbaar te maken. Praten over online ervaringen, grenzen en risico’s is een eerste stap.
Bij Digiwijzer zien wij dagelijks hoe belangrijk het is dat jongeren leren kritisch en bewust om te gaan met digitale verleidingen. Onze digicoaches geven lessen over thema’s als grooming, sextortion, cyberpesten, mediawijsheid en mentale gezondheid. Door jongeren kennis en praktische handvatten te geven, zorgen we ervoor dat ze sneller herkennen wanneer er iets misgaat en dat ze weten waar ze hulp kunnen zoeken.
