Social media hoort bij het dagelijks leven van jongeren. Toch laat recent onderzoek zien dat een korte digitale detox de mentale gezondheid van jongvolwassenen duidelijk verbetert. Jongeren voelen zich rustiger, meer gefocust en ervaren minder stress wanneer zij bewust afstand nemen van hun schermen.
Dat is belangrijk omdat Meta een intern onderzoek heeft afgebroken waaruit bleek dat er een verband is tussen social mediagebruik en mentale problemen. Mensen die namelijk een week stopten met Facebook en Instagram hadden minder last van gevoelens zoals depressie, angst, eenzaamheid en sociale vergelijking.
Waarom een digitale detox werkt voor jongeren
Uit het onderzoek blijkt dat zelfs een korte pauze effect heeft. Jongeren die tijdelijk stopten met social media, sliepen beter en waren minder gestrest. Dat komt vooral doordat hun brein minder prikkels krijgt. Social media vraagt constant aandacht. Elk piepje en elke melding zet jongeren opnieuw ‘aan’. Hierdoor blijft hun brein alert en krijgen ze weinig rust.
Een digitale detox haalt deze druk even weg. Jongeren ervaren dat ze tijd overhouden. Ze merken dat ze meer controle voelen en dat hun hoofd stiller wordt. Die ervaring is waardevol, omdat veel jongeren niet door hebben hoeveel invloed social media heeft op hun stemming. Pas wanneer ze stoppen, voelen ze hoeveel rust ze misten.
Daarnaast blijkt dat jongeren minder sociale druk ervaren wanneer ze tijdelijk offline gaan. Ze hoeven niet te reageren, hoeven niets te posten en missen even de continue vergelijking met anderen. Dat maakt ruimte voor herstel.
Het gestopte Meta-onderzoek
Meta heeft een intern onderzoek stopgezet dat verbanden aantoonde tussen social mediagebruik en mentale problemen. Dat onderzoek gaf aan dat een korte pauze al invloed heeft op gevoelens van depressie, angst en eenzaamheid. Meta publiceerde deze resultaten niet.
Dat maakt het gestopte onderzoek extra belangrijk om te benoemen. Het laat namelijk zien dat grote socialmediaplatforms meer weten over de impact op jongeren dan zij naar buiten brengen. Volgens de berichtgeving wezen de interne data op duidelijke risico’s. Doordat deze informatie niet openbaar werd gemaakt, bleef de schijn bestaan dat social media nauwelijks effect hebben op het welzijn van jongeren. Hierdoor ontstond een scheef beeld: jongeren denken dat intensief gebruik normaal en onschuldig is, terwijl er intern al signalen zijn dat juist het tegenovergestelde het geval is.
Waarom jongeren het lastig vinden om tijdelijk offline te gaan
Hoewel de voordelen duidelijk zijn, blijft het moeilijk. Jongeren geven daarvoor verschillende redenen. Ze willen contact houden met vrienden. Ze voelen dat sociale media bepaalt wat er speelt. Ze zijn bang om buiten de groep te vallen of belangrijke updates te missen. Bovendien is het ontwerp van social media bedoeld om jongeren zo lang mogelijk vast te houden.
De werking van het brein speelt ook mee. Jongeren krijgen bij elk bericht een klein beloningsprikkel. Daarom pakken ze hun telefoon automatisch, zelfs zonder reden. Tijdens een digitale detox wordt die gewoonte zichtbaar. Dat kan confronterend, maar juist ook leerzaam zijn. Jongeren ontdekken hoe vaak zij grijpen naar hun telefoon zonder dat zij dit bewust doorhebben.
Digitale rust is geen luxe maar een noodzakelijke reset
De onderzoeken maken duidelijk dat jongeren kwetsbaar zijn voor sociale druk, vergelijking en constante digitale prikkels. Toch gaan veel jongeren zonder begeleiding door hun dag met een vol schermregime. Daarom is het belangrijk dat scholen hier aandacht aan besteden. Leerlingen hebben kennis nodig, maar vooral vaardigheden. Ze moeten begrijpen hoe platforms werken, wat digitale detox met hun mentale gezondheid doet en hoe ze zelf controle kunnen terugpakken.
