De gevolgen van misinformatie online worden steeds zichtbaarder bij kinderen en jongeren. Via platforms als TikTok krijgen zij dagelijks grote hoeveelheden informatie voorgeschoteld. Die informatie lijkt betrouwbaar, maar is dat vaak niet. Zeker wanneer algoritmes bepalen wat jongeren blijven zien, ontstaat er een vertekend beeld van de werkelijkheid. In deze blog laten we zien hoe misinformatie werkt, waarom jongeren hier extra gevoelig voor zijn en wat scholen en ouders kunnen doen.
Misinformatie verspreidt zich sneller dan ooit
Misinformatie online is geen nieuw fenomeen. Toch heeft de opkomst van korte video’s de impact ervan vergroot. Platforms als TikTok zijn gebouwd op snelheid, herhaling en emotie. Daardoor krijgen nuance en context weinig ruimte. Jongeren zien vooral content die past bij hun kijkgedrag. Dat betekent dat één bekeken video al genoeg kan zijn om een hele stroom vergelijkbare berichten op gang te brengen.
Onderzoek van de Universiteit Leiden laat zien dat algoritmes vooral sturen op betrokkenheid, niet op juistheid. Hierdoor krijgen jongeren steeds dezelfde boodschappen te zien, ook als die feitelijk onjuist zijn. Dit versterkt overtuigingen en maakt het lastig om informatie kritisch te beoordelen.
Algoritmes versterken een eenzijdig wereldbeeld
Een belangrijk gevolg van misinformatie online is dat jongeren in een digitale bubbel terechtkomen. Wie meerdere video’s kijkt over een bepaald onderwerp, krijgt er automatisch meer van te zien. Dat lijkt onschuldig, maar het effect is groot. Jongeren gaan geloven dat wat zij zien de norm is. Andere perspectieven verdwijnen uit beeld.
Het blijkt dat video’s over bijvoorbeeld ADHD en angstklachten vaak onnauwkeurig zijn. Toch blijven deze video’s populair. Niet omdat ze kloppen, maar omdat ze herkenning oproepen. Daardoor ontstaat het idee dat iedereen zich zo voelt. Dit laat zien hoe misinformatie online niet alleen verkeerd informeert, maar ook het zelfbeeld van jongeren beïnvloedt.
Waarom jongeren extra kwetsbaar zijn voor misinformatie online
Jongeren groeien op in een digitale wereld waarin informatie altijd beschikbaar is. Tegelijkertijd zijn hun kritische vaardigheden nog volop in ontwikkeling. Ze vertrouwen op wat vaak wordt herhaald en wat veel likes krijgt. Dat voelt logisch, maar is digitaal gezien misleidend.
Daarnaast speelt sociale bevestiging een grote rol. Wanneer influencers of leeftijdsgenoten bepaalde informatie delen, krijgt die automatisch meer geloofwaardigheid. Jongeren stellen daardoor minder snel vragen bij de bron of intentie van de boodschap. Zeker bij visuele content lijkt alles “echt”, ook als dat niet zo is.
Gevolgen misinformatie online voor school en leren
De gevolgen van misinformatie online blijven niet beperkt tot sociale media. Ze werken door in de klas. Leerlingen nemen aannames mee naar school, bespreken onjuiste informatie met elkaar en raken soms verward over wat klopt. Dat heeft invloed op hun leerhouding en informatievaardigheden.
Daarnaast zien we dat jongeren moeite krijgen met het onderscheiden van feiten en meningen. Dat maakt schoolopdrachten lastiger en vergroot de kans dat onbetrouwbare bronnen worden gebruikt. Juist daarom is het belangrijk dat digitale vaardigheden structureel aandacht krijgen binnen het onderwijs.
Zo versterken we digitale weerbaarheid bij jongeren
Bewustwording is de eerste stap. Jongeren hoeven niet minder online te zijn, maar wel slimmer. Dat begint met begrijpen hoe platforms werken en waarom bepaalde content steeds terugkomt.
Op school helpt het om algoritmes bespreekbaar te maken. Wanneer leerlingen snappen dat hun feed gestuurd wordt, kijken ze kritischer. Ook ouders spelen hierin een rol. Door samen te praten over wat kinderen online zien, ontstaat ruimte voor nuance en reflectie.
Jongeren worden sterker wanneer zij leren twijfelen, vergelijken en doorvragen. Dat zijn vaardigheden die essentieel zijn in een wereld vol misinformatie online.
