Steeds meer jongeren zien influencers als hun belangrijkste rolmodel. Ze volgen hun leven via TikTok, YouTube of Instagram, soms dagelijks, soms uren per dag. Die constante aanwezigheid maakt dat influencers niet alleen vermaken, maar ook waarden, normen en gedrag overbrengen. Dat kan inspirerend zijn, maar ook misleidend. In dit artikel duiken we in de invloed van influencers op jongeren, en wat ouders en scholen kunnen doen om die invloed in goede banen te leiden.
Waarom jongeren zich spiegelen aan influencers
Influencers lijken dichtbij. Ze praten in de camera alsof ze tegen een vriend praten, delen persoonlijke verhalen en reageren op volgers. Juist die schijnbare intimiteit zorgt voor vertrouwen. Jongeren krijgen het gevoel dat ze de influencer écht kennen.
Volgens Jeugdstudies van de Universiteit Utrecht speelt herkenning hierbij een grote rol. Jongeren zoeken iemand waarin ze zichzelf herkennen, qua uiterlijk, humor of interesses. Daardoor spiegelen ze zich onbewust aan die persoon. Wanneer een influencer vertelt dat hij gezond eet, veel sport of open is over zijn mentale gezondheid, kan dat een positief voorbeeld zijn. Maar als de nadruk ligt op dure merken of onrealistische schoonheid, kan dat juist het tegenovergestelde effect hebben.
Ook het Nederlands Jeugdinstituut benadrukt dat mediapersonen jongeren niet alleen beïnvloeden in wat ze kopen, maar ook in hoe ze zich voelen. Ze bepalen mede het beeld van wat ‘normaal’ is.
De kracht van positieve rolmodellen
Niet alle invloed is negatief. Veel influencers gebruiken hun bereik juist om taboes te doorbreken. Denk aan creators die open praten over mentale gezondheid, identiteit of diversiteit. Deze stemmen helpen jongeren zich gezien te voelen en stimuleren zelfacceptatie.
Positieve online voorbeelden kunnen zelfs bijdragen aan emotionele ontwikkeling. Jongeren leren via deze rolmodellen dat kwetsbaarheid oké is, dat falen bij het leven hoort en dat echtheid belangrijker is dan likes.
Daarom is het belangrijk dat ouders en leerkrachten weten wie jongeren volgen. Door samen te bespreken wat hen aanspreekt, kun je ontdekken welke waarden daarachter schuilgaan. Zo leer je jongeren nadenken over wat écht belangrijk is in het leven, ook online.
De risico’s: commercie, misogynie en verkeerde idealen
Toch heeft de wereld van influencers ook een duistere kant. Niet iedereen gebruikt zijn invloed verantwoord. Sommige creators promoten producten zonder transparantie, of moedigen risicovol gedrag aan.
De Wegwijzer Jeugd en Veiligheid waarschuwt bijvoorbeeld voor de groei van gokreclames via influencers. Jongeren zien hun idool gokken “voor de lol” en beseffen niet dat het om betaalde promotie gaat. Ook op het gebied van schoonheidsidealen, genderbeelden en status speelt misleiding een rol.
Bovendien wordt online haat, vooral richting vrouwen, soms genormaliseerd. Volgens Internet Matters kunnen mannelijke rolmodellen juist een tegenwicht bieden door respectvolle voorbeelden te laten zien.
Influencers beïnvloeden dus niet alleen consumptiegedrag, maar ook wereldbeelden. Jongeren leren via social media wat “succesvol” betekent. Vaak is dat in termen van volgers, geld of uiterlijk. Zonder begeleiding kan dat leiden tot onzekerheid, prestatiedruk of een vertekend zelfbeeld.
Wat ouders en scholen kunnen doen
Jongeren hebben begeleiding nodig bij het begrijpen van online invloed. Ouders en scholen kunnen veel doen door actief in gesprek te blijven. Vraag wie ze volgen, wat ze leuk vinden aan die persoon en waarom. Vaak vertellen jongeren dat graag als er oprechte interesse is, zonder oordeel.
Het team van Digiwijzer hoort tijdens lessen dat veel leerlingen influencers als hun “voorbeeld in het leven” noemen. Ze leren via TikTok hoe ze zich moeten kleden, praten of zelfs wat ze moeten geloven. Daarom besteden onze digicoaches in lessen aandacht aan mediawijsheid, online identiteit en invloed. Leerlingen leren kritisch kijken: wie verdient eraan, wat is echt, en wat is gemaakt voor aandacht of geld?
Op basisscholen en middelbare scholen merken we dat gesprekken over influencers vaak leiden tot diepere inzichten. Jongeren beseffen dat ze meer zelf kunnen kiezen, niet alles wat ze zien, hoeft hun waarheid te zijn.
