Tablets, laptops en telefoons zijn niet meer weg te denken uit het leven van jongeren. Op school werken ze digitaal, na schooltijd appen ze met vrienden en in hun vrije tijd kijken ze video’s of gamen ze. Schermen zijn overal maar wanneer wordt schermtijd te veel? En hoe zorg je als ouder of school voor een gezonde balans tussen schooltijd, ontspanning en rust?
De grens tussen leren en overprikkeling
Tijdens schooltijd is schermgebruik vaak functioneel: leerlingen werken met digitale leermiddelen, volgen online instructies of doen toetsen. Toch is het belangrijk om alert te blijven. Het brein van jongeren krijgt de hele dag prikkels te verwerken. Als er daarna ook nog urenlang wordt gescrold of gegamed, kan dat leiden tot overprikkeling, vermoeidheid en concentratieproblemen.
Een valkuil is dat schermtijd na school wordt gezien als ontspanning. Even scrollen of gamen lijkt rustgevend, maar in werkelijkheid blijft het brein actief. Beeld, geluid en notificaties zorgen ervoor dat het lichaam alert blijft. Daardoor krijgen jongeren minder echte rustmomenten, wat invloed kan hebben op hun stemming en slaap.
Schermtijd als kalmeringsstrategie
Veel jongeren (en ouders) gebruiken schermen onbewust om te kalmeren. Even een filmpje kijken als je boos bent of een spelletje spelen bij verveling: het lijkt te helpen, maar het onderdrukt vooral emoties in plaats van ze te verwerken. Jongeren leren zo minder goed omgaan met verveling, frustratie of spanning.
Daarom is het belangrijk om samen te onderzoeken waarom een jongere naar een scherm grijpt. Is het ontspanning, gewoonte of een manier om even te ontsnappen? Door hierover te praten, kun je alternatieven aanreiken, zoals muziek luisteren, tekenen of gewoon even niets doen.
Schooltijd en schermtijd: een gezamenlijke verantwoordelijkheid
Scholen spelen een belangrijke rol in het aanleren van gezond schermgedrag. Veel scholen gebruiken digitale leermiddelen, maar vergeten soms te bespreken hoe leerlingen die het beste kunnen gebruiken. Denk aan pauzes zonder scherm, offline groepsactiviteiten of gesprekken over concentratie en focus.
Bij Digiwijzer merken we tijdens lessen dat leerlingen vaak niet doorhebben hoeveel tijd ze online doorbrengen. Zodra ze dit inzicht krijgen, ontstaat bewustwording. Door samen met scholen te werken aan dit bewustzijn, leren leerlingen dat schermtijd niet per se slecht is zolang het bewust, afgewogen en in balans gebeurt.
Ontspanning hoeft niet altijd op een scherm
Echte ontspanning komt vaak van activiteiten waarbij het brein niet continu prikkels moet verwerken. Wandelen, sporten, creatief bezig zijn of gewoon even kletsen helpt jongeren om echt tot rust te komen. Door samen afspraken te maken over schermvrije momenten bijvoorbeeld tijdens het eten, vlak voor het slapen of in het weekend. Zo wordt ontspanning weer iets natuurlijks.
Een handige tip: laat jongeren meedenken over hun eigen schermtijdplan. Wanneer mogen ze online, waarvoor gebruiken ze het en wanneer leggen ze hun telefoon weg? Als ze zelf verantwoordelijkheid voelen, is de kans groter dat ze hun eigen grenzen leren bewaken.
Samen naar gezonde digitale gewoontes
Schermtijd is niet het probleem, de balans wel. Wanneer schermgebruik, schooltijd en ontspanning elkaar versterken in plaats van verdringen, ontstaat rust en focus. Dat vraagt om duidelijke afspraken, maar vooral om een open gesprek over digitale gewoontes.
Bij Digiwijzer helpen we scholen en ouders om die gesprekken op gang te brengen. Onze digicoaches geven interactieve lessen over deze thema’s. Zo leren jongeren bewust omgaan met hun schermtijd en ontdekken ze dat echte ontspanning soms juist begint met even offline zijn.
