YouTube is razend populair onder kinderen. Maar weten jonge kijkers eigenlijk wel wanneer ze naar een advertentie kijken? Of wanneer hun favoriete YouTuber reclame maakt zonder dat het duidelijk wordt aangegeven? Nieuwe inzichten laten zien dat dit lang niet altijd het geval is – en dat is zorgelijk.
Reclame, maar dan onherkenbaar
YouTube barst van de advertenties. Denk aan banners, pre-rolls of gesponsorde video’s. Volgens onderzoek herkennen jongeren reclame in content van influencers niet altijd. Vooral als het subtiel wordt verwerkt in een persoonlijke vlog of tutorial, hebben tieners moeite om de commerciële boodschap eruit te filteren.
Voor jongere kinderen is dat onderscheid nóg lastiger. Veel basisschoolkinderen geloven dat hun favoriete YouTubers producten promoten omdat ze daar écht fan van zijn, niet omdat ze ervoor betaald krijgen. Terwijl deze gesponsorde boodschappen vaak precies zo zijn bedoeld: persoonlijk, informeel en overtuigend.
Reclamecode zegt: het moet duidelijk zijn
In Nederland gelden duidelijke regels voor reclame via social media. In de Reclamecode Social Media & Influencer Marketing staat dat het altijd onmiddellijk duidelijk moet zijn wanneer iets reclame is. De hashtags #ad of #spon zijn hierbij het minimum. Maar: juist bij kinderen werkt die transparantie niet altijd.
Een zesjarige zal een hashtag vaak niet begrijpen. En ook oudere kinderen beseffen niet automatisch wat de gevolgen zijn van onzichtbare reclame. Volgens de code moet de reclamevorm passen bij de doelgroep – en laat die nu juist extra kwetsbaar zijn op YouTube.
Gebrekkig toezicht op kindvriendelijke content
Het wordt nog complexer als we kijken naar het algoritme van YouTube. Volgens Emerce zijn er op het platform nog steeds volop kindervideo’s te vinden met misleidende advertenties of ongeschikte inhoud. Sommige video’s worden zelfs vermomd als educatief of speels, maar bevatten commerciële boodschappen die niet goed te herkennen zijn voor kinderen.
Hoewel YouTube in de afgelopen jaren extra maatregelen heeft genomen, zoals het uitschakelen van gepersonaliseerde advertenties in YouTube Kids, blijft de vraag: doen we genoeg om kinderen te beschermen tegen reclame?
Wat kunnen ouders en scholen doen?
Voor ouders en leerkrachten ligt hier een belangrijke taak. Want ook al lijken kinderen digitaal handig, dat betekent niet dat ze ook mediawijs zijn. Door met kinderen te praten over YouTube-reclame, gesponsorde content en de rol van influencers, leren ze kritisch kijken.
Bij Digiwijzer helpen we scholen om deze gesprekken op gang te brengen. Tijdens onze lessen gaat een digicoach samen met leerlingen aan de slag met herkenbare voorbeelden van YouTube-reclame. Ze leren wat influencer marketing is, hoe je reclame herkent en waarom het belangrijk is om kritisch te blijven.
