Je ziet iemand praten, lachen of iets schokkends zeggen, maar het is helemaal niet echt. Deepfakes zijn hyperrealistische video’s of foto’s die met kunstmatige intelligentie (AI) worden gemaakt. Een gezicht of stem wordt digitaal nagebootst, waardoor het lijkt alsof iemand iets zegt of doet wat nooit is gebeurd.
Volgens Internet Matters worden deepfakes steeds realistischer én makkelijker te maken. Iedereen met een app of computer kan er een produceren. Dat maakt het gevaarlijk, vooral voor jongeren. Vooral met de komst van nieuwe AI-tools, zoals Sora 2, wordt het produceren van overtuigende nepvideo’s nog eenvoudiger. Deze technologie kan binnen enkele seconden levensechte beelden genereren zonder dat iemand technische kennis nodig heeft. Dat maakt de risico’s groter dan ooit, zeker voor jongeren.
Waarom jongeren extra kwetsbaar zijn
Jongeren groeien op in een wereld vol beelden. Ze scrollen, liken en delen de hele dag, vaak zonder te twijfelen aan wat ze zien. Daardoor zijn ze kwetsbaar voor misleiding. Volgens Ouders.nl worden deepfakes steeds vaker gebruikt om te pesten, iemand te belachelijk te maken of zelfs te chanteren.
Leerlingen hebben vaak niet door dat een video nep is. Wij als volwassenen hebben daar ook steeds vaker moeite mee. Denk maar eens aan de zwerver prank. Leerlingen geloven wat ze zien en dat kan grote gevolgen hebben. Van reputatieschade tot angst en onzekerheid.
Seksuele deepfakes: een schokkende ontwikkeling
Tegenwoordig wordt er gewaarschuwd voor de toename van seksuele deepfakes. Daarbij wordt het gezicht van iemand geplakt op naaktbeelden, vaak zonder toestemming. Deze video’s worden online verspreid en kunnen enorme schade aanrichten.
Het is niet alleen kwetsend, maar ook strafbaar. Jongeren durven vaak geen hulp te vragen uit schaamte. Daarom praten wij in de klas open over dit onderwerp zodat leerlingen weten wat ze moeten doen als ze zoiets tegenkomen.
Hoe herken je een deepfake?
Deepfakes worden steeds beter, maar er zijn signalen waaraan je ze kunt herkennen. Op onze pagina “AI-nep herkennen” delen we praktische tips. Let bijvoorbeeld op:
- Ongelijke belichting: het gezicht is lichter of donkerder dan de rest van het beeld.
- Vage randen: rond de ogen, haren of mond zie je onnatuurlijke overgangen.
- Onrealistische bewegingen: knipperen, mimiek of lipbewegingen kloppen niet helemaal.
- Vreemde stem: de audio klinkt vertraagd of heeft een onnatuurlijke toon.
Het is belangrijk dat we jongeren leren om kritisch te kijken naar wat ze online zien. Bespreek hoe AI werkt en oefen met het herkennen van gemanipuleerde beelden.
Wat kun je doen als je een deep fake tegenkomt?
Word je zelf slachtoffer van een deep fake of zie je dat iemand digitaal wordt nagebootst? Dan is het belangrijk om snel te handelen:
- Bewaar bewijs – maak screenshots of sla de video op.
- Meld het bij de politie – verspreiding van deepfakes zonder toestemming is strafbaar.
- Praat erover – met ouders, een mentor of een vertrouwenspersoon.
- Rapporteer het – op sociale media kun je deepfake-materiaal melden als misleiding of misbruik.
We benadrukken altijd dat jongeren er niet alleen voor staan. Praten helpt.
Geloof niet alles wat je ziet
Deepfakes raken aan de kern van digitale geletterdheid: kritisch denken en bewust omgaan met technologie. Wij leren jongeren dat niet alles wat écht lijkt, ook echt ís. Door te begrijpen hoe AI werkt, worden ze weerbaarder tegen misleiding en manipulatie.
Deepfakes zijn indrukwekkend, maar ook gevaarlijk. Ze kunnen lachen, huilen en praten als wij, maar achter dat gezicht zit vaak een algoritme. Door jongeren te leren hoe ze nep herkennen, beschermen we niet alleen hun reputatie, maar ook hun zelfvertrouwen en toekomst.
Samen zorgen we ervoor dat jongeren sterker in de digitale wereld staan.
