Eindeloos scrollen op TikTok, automatisch afspelende video’s op Instagram en een tijdlijn die steeds nieuwe berichten laat zien. Sociale media zijn zo ontworpen dat gebruikers gemakkelijk blijven kijken. De Europese Unie wil daar verandering in brengen. Volgens nieuwe plannen moeten gebruikers de mogelijkheid krijgen om verslavende functies op sociale media uit te schakelen.
Tegelijkertijd onderzoekt de Europese Commissie hoe het algoritme van TikTok gebruikers steeds opnieuw vergelijkbare video’s voorschotelt. Vooral voor jongeren kunnen deze aanbevelingen risico’s met zich meebrengen. Wat wil de EU precies veranderen en wat betekent dit voor kinderen, ouders en scholen?
Waarom wil de EU verslavende functies op sociale media aanpakken?
Veel sociale media maken gebruik van functies die ervoor zorgen dat gebruikers langer op een platform blijven. Denk aan video’s die automatisch beginnen, meldingen die de aandacht trekken en tijdlijnen waarop steeds nieuwe berichten verschijnen.
Een bekend voorbeeld is infinite scroll, oftewel eindeloos scrollen. Gebruikers hoeven niet zelf naar een volgende pagina te gaan, maar krijgen voortdurend nieuwe inhoud te zien. Hierdoor ontbreekt een natuurlijk moment om te stoppen.
De Europese Commissie wil dat gebruikers meer controle krijgen over deze functies. In november 2026 werden plannen bekendgemaakt voor een verplichte mogelijkheid om verslavende onderdelen van sociale media uit te schakelen. Het gaat onder andere om platforms zoals TikTok, Instagram en Facebook.
De Commissie wil deze functies voor volwassenen niet volledig verbieden. Gebruikers moeten zelf kunnen bepalen of zij bepaalde functies willen blijven gebruiken. Voor de bescherming van minderjarigen worden daarnaast strengere maatregelen besproken.
TikTok onder de loep vanwege het ‘rabbit hole-effect’
Naast de nieuwe plannen onderzoekt de Europese Commissie ook het aanbevelingssysteem van TikTok. Op 6 november 2026 maakte de Commissie bekend dat de zogenoemde For You-feed volgens voorlopige bevindingen mogelijk in strijd is met de Digital Services Act (DSA).
Het onderzoek richt zich op het ‘rabbit hole-effect’. Dit ontstaat wanneer gebruikers steeds verder terechtkomen in een stroom van vergelijkbare video’s. Wie bijvoorbeeld meerdere video’s bekijkt over afvallen, onzekerheid of het eigen uiterlijk, kan vervolgens steeds meer van dit soort inhoud aanbevolen krijgen.
Het algoritme interpreteert kijktijd en interacties, zoals likes, als signalen van interesse. Dat betekent niet automatisch dat iemand deze video’s prettig vindt of er bewust meer van wil zien. Toch kan het systeem vergelijkbare inhoud blijven aanbieden.
Volgens de Europese Commissie kan herhaalde blootstelling aan bepaalde onderwerpen negatieve gevolgen hebben voor het welzijn. Vooral bij kwetsbare gebruikers en minderjarigen kunnen onderwerpen rondom lichaamsbeeld, verdriet of mentale gezondheid risico’s opleveren.
Waarom vindt de Europese Commissie de huidige maatregelen onvoldoende?
TikTok beschikt al over verschillende instellingen waarmee gebruikers hun schermtijd kunnen beheren of aangeven dat zij bepaalde video’s niet interessant vinden. Toch concludeert de Europese Commissie voorlopig dat deze maatregelen onvoldoende bescherming bieden.
Zo blijkt uit het onderzoek dat de knop ‘Niet geïnteresseerd’ niet altijd voldoende invloed heeft op de aanbevolen video’s. Het algoritme kan kijktijd zwaarder laten meewegen dan de expliciete voorkeur van een gebruiker.
De Commissie vindt daarom dat TikTok zijn aanbevelingssysteem moet aanpassen. Mogelijke maatregelen zijn het minder zwaar laten meewegen van kijktijd, het verbeteren van gebruikersinstellingen en het regelmatig testen van het algoritme op schadelijke effecten.
Belangrijk is dat het onderzoek nog niet is afgerond. TikTok krijgt de mogelijkheid om op de voorlopige bevindingen te reageren. Pas daarna kan de Europese Commissie een definitief besluit nemen. Bij een vastgestelde overtreding kunnen maatregelen en financiële sancties volgen.
Wat betekenen de plannen voor jongeren?
Voor jongeren zijn sociale media vaak een belangrijk onderdeel van hun dagelijkse communicatie en ontspanning. Ze bekijken video’s, volgen trends en onderhouden contact met vrienden. Tegelijkertijd kunnen aanbevelingssystemen ervoor zorgen dat bepaalde onderwerpen steeds opnieuw terugkomen.
Een jongere die bijvoorbeeld video’s bekijkt over sporten of gezonde voeding, kan steeds meer inhoud over afvallen en uiterlijk te zien krijgen. Dat hoeft niet direct schadelijk te zijn, maar een eenzijdige stroom van berichten kan wel invloed hebben op hoe iemand naar zichzelf of anderen kijkt.
De Europese plannen richten zich daarom niet alleen op hoeveel tijd jongeren online doorbrengen, maar ook op de manier waarop platforms hun aandacht vasthouden en bepalen welke inhoud zij te zien krijgen.
Dit sluit aan bij de bredere Europese discussie over de EU Kids Act. Daarin worden strengere regels voor de toegang van kinderen tot sociale media en andere online diensten voorgesteld. De verschillende plannen zijn nog in ontwikkeling en betekenen dus niet dat alle nieuwe maatregelen al van kracht zijn.
Wat kunnen ouders en scholen hiermee?
De ontwikkelingen bieden ouders en onderwijsprofessionals een aanleiding om met jongeren te bespreken hoe sociale media werken. Veel jongeren weten dat TikTok video’s aanbeveelt op basis van hun interesses, maar staan mogelijk minder stil bij de invloed van kijktijd en andere interacties.
Een gesprek hoeft daarbij niet alleen over schermtijd te gaan. Juist de inhoud van de tijdlijn is interessant. Waarom krijgt iemand bepaalde video’s te zien? Wat gebeurt er wanneer je meerdere berichten over hetzelfde onderwerp bekijkt? En hoe kun je invloed uitoefenen op je aanbevelingen?
Ouders kunnen samen met hun kind de instellingen van sociale media bekijken. Denk aan schermtijdlimieten, meldingen uitschakelen en het aanpassen van aanbevolen inhoud. Ook kan het helpen om bewust andere onderwerpen op te zoeken of video’s aan te geven als niet interessant. Deze maatregelen geven geen volledige controle over het algoritme, maar kunnen wel helpen om bewuster met sociale media om te gaan.
In het onderwijs kan het onderwerp worden gekoppeld aan digitale geletterdheid. Leerlingen kunnen bijvoorbeeld onderzoeken waarom twee personen op hetzelfde platform verschillende video’s te zien krijgen. Zo leren zij hoe algoritmes werken en welke invloed hun eigen online gedrag heeft op de inhoud die zij tegenkomen.
Wanneer gaan de nieuwe Europese regels gelden?
De plannen voor een verplichte mogelijkheid om verslavende functies uit te schakelen zijn nog niet definitief. Het Europees Parlement en de EU-lidstaten moeten zich nog over de voorstellen buigen. Het kan daarom nog geruime tijd duren voordat eventuele nieuwe regels daadwerkelijk ingaan.
Het onderzoek naar TikTok loopt ondertussen binnen de bestaande Digital Services Act. Die wet verplicht grote online platforms onder andere om risico’s voor gebruikers te onderzoeken en passende maatregelen te nemen.
De ontwikkelingen laten zien dat er op Europees niveau steeds meer aandacht is voor de manier waarop sociale media zijn ontworpen. Voor ouders en scholen blijft het ondertussen belangrijk om jongeren te helpen begrijpen hoe aanbevelingen werken en hoe zij bewuste keuzes kunnen maken. Niet alleen de tijd die iemand online doorbrengt is daarbij relevant, maar ook wat iemand gedurende die tijd te zien krijgt.
