Implementatie digitale geletterdheid in het voortgezet onderwijs
..van losse activiteiten naar een aanpak die staat. 📊
Digitale geletterdheid implementeren binnen jullie school
Digitale geletterdheid krijgt een steeds belangrijkere plek binnen het voortgezet onderwijs. Maar waar begin je? Vaak gebeurt er binnen een school al veel. Denk aan mediawijsheid tijdens mentorlessen, kritisch omgaan met bronnen bij Nederlands of geschiedenis en het gebruik van digitale technologie binnen andere vakken. De uitdaging is om daar samenhang in aan te brengen.
Daarom starten wij niet direct met nieuwe lessen of een nieuwe methode. We brengen eerst in kaart wat er al gebeurt, welke kennis en vaardigheden aanwezig zijn en waar nog kansen liggen. Vanuit daar werken we samen met de school aan een duidelijke visie, een doorlopende leerlijn en een praktisch implementatieplan.
Zo wordt digitale geletterdheid geen verzameling losse activiteiten, maar een structureel onderdeel van het onderwijs.
Waar begin je met digitale geletterdheid in het voortgezet onderwijs?
Een school hoeft niet vanaf nul te beginnen. Leerlingen zoeken online naar informatie, werken met digitale programma’s, gebruiken AI en krijgen te maken met sociale media, privacy en online veiligheid. Ook binnen verschillende vakken komen onderdelen van digitale geletterdheid vaak al terug.
De eerste stap is daarom niet om méér te gaan doen, maar om inzicht te krijgen in wat er al gebeurt. Welke vaardigheden komen binnen welke vakken aan bod? Wat verwachten we van leerlingen per leerjaar? Welke kennis hebben docenten nodig? En waar zitten nog hiaten of juist onnodige overlappingen?
Door eerst de huidige situatie in kaart te brengen, ontstaat een realistisch vertrekpunt. Vanuit daar kunnen we digitale geletterdheid doelgericht implementeren binnen het bestaande onderwijsprogramma.
Stappenplan implementatie digitale geletterdheid
1) Kennismaking
We bespreken het traject, vormen een werkgroep voor digitale geletterdheid en maken een duidelijke planning.
2) Brainstormsessies
We gaan met alle leerkrachten in gesprek om inzicht te krijgen in wat er al wordt gedaan aan digitale geletterdheid en waar de grootste uitdagingen liggen.
3) Startmetingen
We meten de digitale kennis en vaardigheden van zowel de leerlingen als de leerkrachten.
4) Visiebepaling
We gaan met het team aan de slag om een gezamenlijke visie op digitale geletterdheid te vormen. Visie al gevormd? Dan wordt dat de basis voor het vervolg van het traject.
5) Plan opstellen
We stellen de prioriteiten vast en kijken wat er nodig is om digitale geletterdheid volledig te implementeren.
6) Co-teaching
We bieden de leerkrachten een-op-een begeleiding bij het geven van lessen over digitale geletterdheid.
7) Leerlijn ontwikkelen
We stellen samen een doorlopende
(en geïntegreerde) leerlijn op met duidelijke doelen per groep.
8) Borging
We geven een borgingsadvies op basis van alle inzichten uit het implementatietraject.
De kerndoelen digitale geletterdheid als basis
Met de definitieve conceptkerndoelen wordt steeds concreter wat leerlingen in de onderbouw van het voortgezet onderwijs op het gebied van digitale geletterdheid moeten kennen en kunnen. Voor scholen betekent dit dat digitale geletterdheid een duidelijke en samenhangende plek binnen het curriculum moet krijgen.
Bij een implementatietraject kijken we daarom niet alleen naar wat een school graag wil aanbieden, maar ook naar wat er vanuit de kerndoelen wordt gevraagd. We brengen in kaart welke onderdelen al terugkomen binnen het bestaande onderwijs en waar nog ontwikkeling nodig is.
Zo ontstaat geen extra programma naast het huidige onderwijs, maar een aanpak waarin visie, kerndoelen, bestaande vakken en een doorlopende leerlijn met elkaar verbonden worden.
Digitale geletterdheid als apart vak of integreren?
Digitale geletterdheid hoeft niet automatisch een nieuw vak op het rooster te betekenen. Veel onderdelen kunnen juist logisch aansluiten bij bestaande vakken en activiteiten. Denk aan kritisch omgaan met online informatie bij Nederlands of geschiedenis, werken met data bij wiskunde en onderwerpen als online gedrag, privacy en digitale weerbaarheid tijdens mentorlessen.
Welke vorm het beste past, verschilt per school. Daarom kijken we tijdens een implementatietraject naar het bestaande curriculum, de beschikbare expertise en de ambities van het team. Soms past een geïntegreerde aanpak het beste, terwijl op andere scholen juist ruimte nodig is voor aparte lessen of projecten.
Een implementatieplan dat past bij jullie school
Geen twee middelbare scholen zijn hetzelfde. De ene school heeft al een duidelijke visie en verschillende lessen ontwikkeld, terwijl een andere school nog aan het begin staat. Daarom werken wij niet met één standaard implementatieplan.
We kijken naar de huidige situatie, ambities, het curriculum, de kennis binnen het team en de manier waarop digitale geletterdheid binnen jullie school georganiseerd kan worden. Op basis daarvan ontstaat een concreet plan waarmee de school daadwerkelijk verder kan.
Veelgestelde vragen
Begin met het in kaart brengen van wat er binnen de school al gebeurt. Vaak komen onderdelen van digitale geletterdheid al terug binnen verschillende vakken, mentorlessen of projecten. Onderzoek vervolgens welke kennis en vaardigheden leerlingen en docenten al hebben en leg dit naast de kerndoelen digitale geletterdheid. Vanuit deze beginsituatie kan de school een visie bepalen en een implementatieplan en doorlopende leerlijn ontwikkelen. Zo voorkom je overlap en krijgt digitale geletterdheid stap voor stap een structurele plek binnen het onderwijsprogramma.
Nee, digitale geletterdheid hoeft niet als apart vak te worden aangeboden. Een school kan ervoor kiezen om bepaalde onderdelen apart aan te bieden, maar digitale geletterdheid kan ook worden geïntegreerd binnen bestaande vakken, projecten en mentorlessen. SLO geeft aan dat scholen zelf kunnen bepalen hoe zij het leergebied aanbieden. Belangrijk is vooral dat alle relevante doelen aan bod komen en er samenhang en opbouw in het onderwijs ontstaat.
Ja. Veel onderdelen van digitale geletterdheid lenen zich juist goed voor integratie binnen bestaande vakken. Denk aan het beoordelen van online informatie en bronnen, werken met digitale toepassingen en data, verantwoord gebruik van AI en bewust omgaan met digitale media. Het is daarbij belangrijk om eerst inzichtelijk te maken wat binnen de verschillende vakken al gebeurt. Vervolgens kan worden bepaald welke onderdelen nog ontbreken en waar deze het beste binnen het curriculum passen.
Digitale geletterdheid is een verantwoordelijkheid van de school als geheel en hoeft niet bij één docent of vaksectie te liggen. In de praktijk is het wel verstandig om een werkgroep of coördinator digitale geletterdheid aan te wijzen die overzicht houdt, afspraken bewaakt en de voortgang volgt. Directie, docenten en andere betrokkenen kunnen vervolgens vanuit hun eigen rol bijdragen aan de uitvoering en borging. Bij onze implementatietrajecten vormen we daarom samen met de school een werkgroep digitale geletterdheid.
De duur van een implementatietraject is afhankelijk van de beginsituatie, ambities en behoeften van de school. Bij Digiwijzer duurt een regulier implementatietraject gemiddeld vijf tot acht maanden. Tijdens de kennismaking stellen we samen een concrete planning op, verspreid over het schooljaar. Voor scholen die digitale geletterdheid uitgebreider willen implementeren én duurzaam willen borgen, bieden we ook meerjarige trajecten aan.
Klaar om digitale geletterdheid structureel neer te zetten?
Meer informatie?
Neem gerust contact op.
