Iemand opbellen, zich voordoen als iemand anders en de reactie filmen. Op YouTube, TikTok en andere sociale media zijn prank calls al jaren populair. Veel video’s beginnen als een onschuldige grap, maar om op te vallen moeten makers steeds extremere telefoongesprekken voeren.
De afgelopen tijd kwam de trend opnieuw in het nieuws nadat een prank call mogelijk een rol speelde in een ernstige geweldszaak in Amsterdam. Hoewel de exacte toedracht nog door justitie wordt onderzocht, laat de zaak zien dat een telefoongrap soms veel grotere gevolgen kan hebben dan vooraf gedacht.
Wat zijn prank calls?
Een prank call is een telefoongesprek waarbij iemand bewust voor de gek wordt gehouden. De beller doet zich bijvoorbeeld voor als een politieagent, crimineel, bedrijf of bekende persoon om een heftige reactie uit te lokken.
Waar prank calls vroeger vooral onder vrienden werden uitgehaald, zijn ze tegenwoordig uitgegroeid tot entertainment op sociale media. Makers filmen of streamen de gesprekken en verdienen soms geld met advertenties, donaties of een groeiend aantal volgers. Hoe heftiger de reactie, hoe groter de kans dat een video viraal gaat.
Waarom vinden jongeren dit zo interessant?
Prankvideo’s zijn spannend om naar te kijken. De kijker weet dat er iets onverwachts gaat gebeuren en is nieuwsgierig naar de reactie van het slachtoffer. Volgens deskundigen werkt dat vergelijkbaar met het kijken naar een horrorfilm: de spanning zorgt ervoor dat mensen blijven kijken.
Sociale media versterken dit effect. Video’s die veel emoties oproepen krijgen vaak meer reacties, likes en deeltacties. Daardoor worden makers beloond wanneer zij steeds verder over grenzen heen gaan. Voor jongeren lijkt het daardoor soms alsof dit normaal online gedrag is. Zeker wanneer populaire influencers zulke video’s maken, kan de indruk ontstaan dat dit erbij hoort.
Wanneer verandert een grap in grensoverschrijdend gedrag?
Niet iedere prank call is strafbaar. Toch wordt de grens regelmatig overschreden. Sommige prank calls bevatten ernstige bedreigingen, nepverhalen over geweld of intimidatie. Anderen zetten mensen bewust onder grote stress of brengen hen in gevaar. In sommige gevallen worden slachtoffers zonder toestemming gefilmd en online gezet, waardoor de impact nog groter wordt.
Ook de mensen die een prank bedenken of uitvoeren, realiseren zich niet altijd welke gevolgen een telefoongesprek kan hebben. Een grap kan leiden tot paniek, politie-inzet, reputatieschade of zelfs gevaarlijke situaties in de echte wereld.
De invloed van sociale media
Onderzoekers wijzen erop dat sociale media niet alleen prank calls zichtbaar maken, maar ook kunnen bijdragen aan het normaliseren van grensoverschrijdend gedrag. Wanneer jongeren regelmatig video’s zien waarin bedreigingen, intimidatie of vernedering veel views opleveren, kan de indruk ontstaan dat dit normaal of grappig is. Bovendien moedigen kijkers tijdens livestreams makers soms aan om nóg verder te gaan, waardoor de druk om steeds extremere content te maken toeneemt.
Dat betekent niet dat iedereen die naar prankvideo’s kijkt zelf zulke grappen gaat uithalen. Wel is het belangrijk om jongeren bewust te maken van de invloed die online content kan hebben op wat als ‘normaal’ wordt gezien.
Hoe kun je hierover in gesprek gaan?
Voor ouders en scholen is het waardevol om niet alleen te vragen óf jongeren prankvideo’s kijken, maar vooral wat zij ervan vinden.
Vragen die kunnen helpen zijn bijvoorbeeld:
- Vind jij deze grap nog grappig? Waarom wel of niet?
- Hoe zou jij reageren als jij degene was die werd gebeld?
- Denk je dat de persoon aan de andere kant van de lijn wist dat het een grap was?
- Waarom denk je dat zulke video’s zoveel views krijgen?
Door hierover in gesprek te gaan leren jongeren beter nadenken over de gevolgen van online gedrag, zowel voor zichzelf als voor anderen.
Online aandacht is niet altijd onschuldig
Prank calls lijken op het eerste gezicht vooral entertainment. Toch laat de ontwikkeling op sociale media zien dat de druk om steeds meer opvallende content te maken ervoor kan zorgen dat grenzen vervagen. Wat begint als een telefoongrap kan uitmonden in intimidatie, gevaarlijke situaties of zelfs onderdeel worden van een strafrechtelijk onderzoek.
Digitale weerbaarheid betekent daarom ook kritisch leren kijken naar online trends. Niet alles wat veel views krijgt, is onschuldig of een goed voorbeeld. Door daar thuis en op school regelmatig over te praten, leren kinderen en jongeren beter onderscheid te maken tussen humor, sensatie en gedrag dat anderen kan schaden.
