Een vraag stellen aan AI en binnen enkele seconden een antwoord krijgen: voor veel jongeren is dat inmiddels heel normaal. Toch staat de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie niet stil. AI-agents voor jongeren kunnen straks niet alleen informatie geven of content maken, maar ook zelfstandig taken uitvoeren.
Denk aan informatie zoeken, opties vergelijken, een planning maken en uiteindelijk zelfs iets reserveren of kopen. Daarmee verandert de rol van AI. Een jongere vraagt dan niet alleen: ‘Welke laptop past binnen mijn budget?’, maar bijvoorbeeld: ‘Zoek een geschikte laptop onder de 700 euro en vergelijk de beste opties.’
Dat kan veel gemak opleveren. Tegelijkertijd ontstaat een nieuwe vraag: wat gebeurt er als AI niet alleen adviseert, maar ook daadwerkelijk namens jou kan handelen?
Wat zijn AI-agents?
De meeste jongeren kennen generatieve AI vooral van chatbots. Je stelt een vraag en krijgt bijvoorbeeld een antwoord, afbeelding, samenvatting of tekst terug. Vervolgens bepaalt de gebruiker zelf wat die met het antwoord doet.
Een AI-agent gaat een stap verder. Zo’n systeem krijgt een doel en bepaalt vervolgens welke stappen nodig zijn om dat doel te bereiken. Daarvoor kan het informatie verzamelen, mogelijkheden vergelijken en andere digitale diensten gebruiken.
Zo kunnen AI-agents bijvoorbeeld gekoppeld worden aan een agenda, e-mail, databases of een webbrowser. Daardoor kunnen ze niet alleen informatie verwerken, maar onder bepaalde voorwaarden ook acties uitvoeren.
Het belangrijkste verschil zit dus in die actie. Een gewone chatbot vertelt je wat je kunt doen. Een AI-agent kan, afhankelijk van de toepassing en toestemming, ook iets voor je doen.
Van een vraag stellen naar een doel geven
Stel dat een jongere een dagje naar Parijs wil plannen. Aan een chatbot kan diegene vragen welke trein handig is, welke activiteiten leuk zijn en wat zo’n dag ongeveer kost. Daarna moet de jongere zelf de informatie controleren, tickets zoeken en reserveringen maken.
Bij een AI-agent kan de opdracht anders worden. Bijvoorbeeld: ‘Plan zaterdag een dagje Parijs. Zorg dat we voor 10.00 uur aankomen, blijf binnen dit budget en zoek drie activiteiten die bij ons passen.’
De agent kan dat doel vervolgens opdelen in verschillende stappen. Zo kan de AI informatie zoeken, mogelijkheden vergelijken, voorwaarden controleren en een planning samenstellen. Heeft het systeem toegang tot andere diensten? Dan kan het mogelijk ook een vervolgstap uitvoeren.
Niet iedere AI-tool kan dat nu al. Toch laat de ontwikkeling van AI-agents zien dat AI steeds minder alleen een vraagbaak is en steeds vaker een uitvoerende rol kan krijgen.
AI-agents bij shoppen zijn al dichterbij
Online winkelen laat goed zien hoe snel deze ontwikkeling gaat. Jongeren gebruiken AI namelijk nu al om producten te vinden en met elkaar te vergelijken. Daardoor is de stap naar een AI die ook helpt bij de aankoop niet zo groot als die misschien lijkt.
Uit onderzoek van Mastercard blijkt dat 59% van de Nederlandse tieners AI minstens maandelijks gebruikt om producten te onderzoeken. Daarnaast gebruikt 56% AI om producten te vergelijken. Bijna een derde zegt meer vertrouwen te hebben in een productaanbeveling van AI dan in die van een vriend.
De volgende stap wordt ook wel agentic commerce genoemd. Hierbij zoekt en vergelijkt een AI-agent producten binnen vooraf bepaalde voorwaarden. Uiteindelijk kan zo’n agent ook betrokken zijn bij het uitvoeren van de aankoop.
Dat is niet alleen een toekomstscenario. Mastercard en Rabobank voerden in april 2026 in Nederland een betaling uit via een AI-agent. Op basis van een opdracht boekte de agent een koffieproeverij. Daarbij was vooraf vastgelegd wat het systeem wel en niet mocht doen.
Wat kunnen AI-agents voor jongeren doen?
Ook buiten online winkelen zijn toepassingen voor jongeren denkbaar. Bij school kan een AI-agent bijvoorbeeld informatie verzamelen, een planning opstellen of ontbrekende onderdelen van een opdracht signaleren. Daardoor kan de technologie ondersteunen bij taken die normaal uit meerdere losse stappen bestaan.
Ook in de vrije tijd kan een agent helpen. Denk aan activiteiten zoeken, prijzen vergelijken, beschikbare momenten bekijken of een planning samenstellen. Daarnaast kunnen agents terugkerende digitale taken gemakkelijker maken.
Juist dat maakt AI-agents voor jongeren interessant. De AI geeft niet alleen een antwoord op één losse vraag, maar kan verschillende stappen achter elkaar uitvoeren om een doel te bereiken.
Daarmee neemt ook de verantwoordelijkheid toe. Hoe meer een systeem zelfstandig mag doen, hoe belangrijker het wordt om vooraf duidelijk te bepalen waar de grenzen liggen.
Van adviseren naar daadwerkelijk uitvoeren
Bij een gewone chatbot heeft een verkeerd antwoord niet altijd direct gevolgen. De gebruiker kan het antwoord controleren en besluiten er niets mee te doen. Bij een AI-agent kan een fout echter sneller leiden tot een verkeerde actie.
Denk bijvoorbeeld aan een verkeerde reservering, een onhandige aankoop of informatie die naar de verkeerde persoon wordt verstuurd. Daarom zijn duidelijke grenzen en menselijk toezicht belangrijk wanneer systemen zelfstandiger gaan handelen.
Voor kinderen en jongeren verandert daardoor ook wat het betekent om AI-geletterd te zijn. Het gaat niet alleen meer om controleren of een antwoord klopt. Ze moeten ook leren beoordelen welke taak ze aan AI willen overlaten en hoeveel vrijheid ze het systeem geven.
Dat sluit aan bij een bredere ontwikkeling binnen kunstmatige intelligentie en digitale geletterdheid. Technologie gebruiken is één onderdeel. Begrijpen wat een systeem doet en daar bewuste keuzes over maken is minstens zo belangrijk.
Welke gegevens geef je een AI-agent?
Om zelfstandig taken uit te voeren, heeft een AI-agent vaak toegang nodig tot andere digitale diensten. Een agent die afspraken plant, heeft bijvoorbeeld informatie uit een agenda nodig. Voor het versturen van berichten is toegang tot communicatie nodig.
Daarmee verandert ook de privacyvraag. Het gaat niet langer alleen om welke gegevens iemand in een AI-chat invoert. Steeds belangrijker wordt de vraag tot welke gegevens, accounts en handelingen een AI-systeem toegang krijgt.
Dat verschil is belangrijk voor jongeren. Toestemming geven om informatie te bekijken is namelijk iets anders dan toestemming geven om namens jou iets te wijzigen, versturen of kopen.
Juist daarom moeten jongeren leren kijken naar digitale machtigingen. Wat mag een toepassing lezen? Wat mag het systeem aanpassen? En wanneer moet iemand eerst zelf toestemming geven voordat een actie definitief wordt?
Kijken, voorstellen of uitvoeren?
Een eenvoudige manier om daarover na te denken, is onderscheid maken tussen drie niveaus van toestemming:
- Kijken: AI mag informatie verzamelen, zoeken of bekijken.
- Voorstellen: AI mag een keuze of actie voorbereiden, maar de gebruiker beslist.
- Uitvoeren: AI mag de handeling daadwerkelijk namens de gebruiker uitvoeren.
Vooral bij geld, persoonsgegevens en communicatie met anderen maakt dat onderscheid veel uit. Een AI-agent die drie geschikte laptops vergelijkt, heeft bijvoorbeeld nog weinig directe invloed. Een agent die vervolgens zelfstandig één van die laptops bestelt, krijgt veel meer verantwoordelijkheid.
Daarom moeten ouders, scholen en jongeren niet alleen kijken naar wat een AI-tool kan. Minstens zo belangrijk is de vraag wat zo’n systeem mag.
Wat als AI steeds meer keuzes voor je maakt?
Hoe beter een AI-agent iemand kent, hoe beter het systeem keuzes kan afstemmen op voorkeuren en eerder gedrag. Dat kan handig zijn. De agent weet bijvoorbeeld welke producten iemand mooi vindt of welke activiteiten meestal worden gekozen.
Toch zit daar ook een keerzijde aan. Wanneer AI steeds keuzes maakt op basis van eerder gedrag, kan iemand vooral mogelijkheden voorgeschoteld krijgen die passen bij bestaande voorkeuren. Nieuwe of onverwachte keuzes kunnen daardoor minder snel in beeld komen.
Mediawijsheid.nl wijst er bovendien op dat AI-systemen werken met grote hoeveelheden data en dat er risico’s bestaan rond privacy, vooroordelen en betrouwbaarheid. Die aandachtspunten worden nog belangrijker wanneer AI niet alleen informatie geeft, maar ook handelingen uitvoert.
Daarom blijft kritisch nadenken belangrijk. Een efficiënte of gepersonaliseerde keuze is namelijk niet automatisch de beste keuze.
Blijven jongeren zelf vaardigheden oefenen?
AI-agents kunnen jongeren veel werk uit handen nemen. Tegelijkertijd zijn plannen, informatie vergelijken, keuzes afwegen en problemen oplossen vaardigheden die juist ontstaan door ze zelf te oefenen.
Dat betekent niet dat AI-agents slecht zijn voor leren. Een agent kan een leerling bijvoorbeeld helpen om een grote opdracht in kleinere stappen te verdelen. Zo kan AI juist ondersteunen wanneer plannen lastig is.
Toch verandert er iets wanneer het systeem vervolgens ook alle bronnen zoekt, informatie selecteert, conclusies trekt en het volledige proces organiseert. Dan blijft er minder ruimte over voor de leerling om die vaardigheden zelf te ontwikkelen.
De relevante vraag wordt daarom steeds minder: ‘Mag je AI gebruiken?’ Belangrijker wordt: ‘Welke onderdelen laat je AI doen en welke onderdelen doe je bewust zelf?’
AI-agents vragen om verantwoord delegeren
Bij generatieve AI ligt veel aandacht op goede vragen stellen, antwoorden controleren en bronnen beoordelen. Met AI-agents voor jongeren komt daar een nieuwe digitale vaardigheid bij: verantwoord delegeren.
Jongeren moeten leren inschatten welke taken ze aan AI kunnen overlaten. Daarnaast moeten ze begrijpen welke gegevens daarvoor nodig zijn, welke bevoegdheden een systeem krijgt en wanneer controle noodzakelijk blijft.
Dat vraagt niet alleen technische kennis. Het gaat ook om mediawijsheid, informatievaardigheden, privacy en bewust keuzes maken. Daarmee raken AI-agents verschillende onderdelen van digitale geletterdheid tegelijk.
Voor scholen is het daarom interessant om niet alleen uit te leggen hoe een AI-agent werkt. Minstens zo waardevol is een gesprek over de vraag welke verantwoordelijkheid leerlingen wel en niet aan technologie zouden willen geven.
Wat betekenen AI-agents voor het onderwijs?
De ontwikkeling van AI maakt AI-geletterdheid binnen het onderwijs steeds breder. Het gaat al lang niet meer alleen over ChatGPT gebruiken voor een werkstuk of controleren of een gegenereerd antwoord klopt.
Leerlingen zullen ook moeten begrijpen hoe digitale systemen zelfstandig beslissingen kunnen voorbereiden en acties kunnen uitvoeren. Daarnaast moeten zij leren welke gegevens daarvoor worden gebruikt en wie uiteindelijk verantwoordelijk blijft voor een keuze.
Dat past binnen digitale geletterdheid. Leerlingen leren immers niet alleen digitale middelen gebruiken, maar ook begrijpen hoe digitale technologie werkt en welke invloed deze technologie op mensen en de samenleving heeft.
Juist bij AI-agents wordt dat concreet. Welke taak laat je zonder problemen uitvoeren? Wanneer wil je eerst zelf controleren? En welke keuze zou je nooit volledig aan een AI-systeem overlaten?
De volgende stap is leren wanneer je zelf de regie houdt
AI ontwikkelt zich daarmee van een hulpmiddel dat antwoorden geeft naar technologie die steeds vaker iets namens een gebruiker kan doen. Voor jongeren kan dat tijd besparen en ondersteuning bieden bij allerlei dagelijkse taken.
Tegelijkertijd betekent meer gemak ook dat gebruikers een deel van de controle uit handen kunnen geven. Daarom moeten jongeren niet alleen leren hoe ze AI gebruiken, maar ook begrijpen welke verantwoordelijkheid daarbij hoort.
Want er zit een groot verschil tussen een AI die vertelt welke concertkaartjes beschikbaar zijn en een AI die de tickets daadwerkelijk voor je koopt.
De volgende stap in AI-geletterdheid is daarom niet alleen leren werken mét AI. Jongeren moeten ook leren wanneer ze AI iets laten doen en wanneer ze zelf de regie houden.
