Social media zijn voor veel kinderen en jongeren een vanzelfsprekend onderdeel van het dagelijks leven. Ze houden contact met vrienden, kijken video’s, volgen het nieuws en ontdekken nieuwe interesses. Tegelijkertijd groeit het aantal signalen dat jongeren zich steeds minder prettig voelen op deze platforms.
Dat blijkt niet alleen uit nieuw onderzoek, maar ook uit verhalen van onderzoekers die zien hoe online groepen steeds extremere vormen aannemen. De vraag is daarom niet langer óf jongeren social media gebruiken, maar hoe we ervoor zorgen dat zij zich online veilig en weerbaar kunnen bewegen.
Jongeren zijn kritischer dan ooit
Uit het tiende Grote Jongerenonderzoek van Mediahuis en MediaTest blijkt dat jongeren gemiddeld bijna vier uur per dag op social media doorbrengen. Bijna twee derde vindt zelf dat eigenlijk te veel. Opvallender nog: bijna vier op de tien jongeren zegt zelfs dat social media misschien nooit uitgevonden hadden hoeven worden. Veel jongeren proberen daarom actief minder tijd online door te brengen, bijvoorbeeld door meldingen uit te schakelen of tijdslimieten in te stellen.
Dat is een opvallende ontwikkeling. Jarenlang werd vooral door ouders en scholen gewaarschuwd voor de invloed van social media. Nu geven jongeren zelf steeds vaker aan dat ze de nadelen ervaren.
De online omgeving verandert
De kritiek van jongeren gaat niet alleen over schermtijd. Ook de sfeer op veel platforms lijkt te veranderen.
Nieuwsuur publiceerde onlangs een verhaal over onderzoekers die online gemeenschappen volgen waarin jongeren elkaar aanzetten tot geweld, zelfverminking en andere schadelijke gedragingen. Volgens de onderzoekers worden deze groepen steeds groter, internationaler en extremer. Jongeren kunnen via sociale media, games of chatplatforms in zulke netwerken terechtkomen, soms zonder direct te beseffen waar ze in belanden.
Het is belangrijk om hierbij te benadrukken dat dit soort groepen een kleine minderheid vormt en zeker niet representatief is voor alle jongeren of alle social media platforms. Toch laten deze voorbeelden zien hoe online omgevingen sommige kwetsbare jongeren kunnen beïnvloeden.
Niet alleen extremen zorgen voor druk
De meeste jongeren komen gelukkig nooit terecht in zulke gevaarlijke netwerken. Toch ervaren ook zij dagelijks verschillende vormen van online druk. Denk aan de constante stroom video’s, berichten en meldingen, de druk om bereikbaar te zijn, vergelijkingen met anderen en de behoefte om niets te missen. Veel jongeren geven aan dat zij hierdoor onrust ervaren, terwijl ze tegelijkertijd moeite hebben om minder gebruik te maken van social media.
Social media zijn namelijk ontworpen om de aandacht zo lang mogelijk vast te houden. Dat maakt het lastig om bewust offline te gaan, ook wanneer iemand dat eigenlijk graag wil.
Wat kunnen ouders en scholen doen?
Social media zijn niet per definitie slecht. Ze bieden ook kansen om contact te onderhouden, creatief bezig te zijn en informatie te vinden. Het verschil wordt vaak gemaakt door de manier waarop jongeren ermee omgaan.
Daarom helpt het om niet alleen te praten over schermtijd, maar juist ook over de inhoud van wat jongeren online tegenkomen. Vraag eens welke video’s zij leuk vinden, welke accounts zij volgen of wat zij vervelend vinden aan social media. Door zonder oordeel nieuwsgierig te zijn, wordt de drempel kleiner om ook moeilijke ervaringen te bespreken. Daarnaast is het waardevol om jongeren kritisch te leren kijken naar online groepsdruk, algoritmes en de invloed van digitale platforms. Die digitale weerbaarheid wordt steeds belangrijker in een online wereld die voortdurend verandert.
Een signaal dat we serieus moeten nemen
Dat jongeren zelf steeds kritischer worden op hun social mediagebruik, is een belangrijk signaal. Het laat zien dat zij zich bewust zijn van de voordelen, maar ook van de nadelen van een online leven dat altijd doorgaat.
Daarom is het belangrijk dat ouders, scholen en andere opvoeders het gesprek blijven voeren. Niet vanuit angst voor technologie, maar vanuit de vraag hoe jongeren sociale media op een gezonde, veilige en bewuste manier kunnen gebruiken. Want social media verdwijnt waarschijnlijk niet meer, maar digitale weerbaarheid kan ervoor zorgen dat jongeren er sterker en bewuster mee omgaan.
