Social media zijn voor veel jongeren een vanzelfsprekend onderdeel van het dagelijks leven. Via TikTok, Instagram en Snapchat onderhouden zij contact met vrienden, volgen zij trends en delen zij momenten uit hun leven. Tegelijkertijd groeit het besef dat deze platforms niet alleen voordelen hebben.
Uit nieuw onderzoek van Kikid en Newcom blijkt dat 37 procent van de jongeren tussen de 15 en 17 jaar social media ziet als een risico voor hun mentale welzijn. Daarnaast geeft één op de zeven jongeren aan dat social media hen minder gelukkig maakt. Opvallend is dat ruim een derde zelfs probeert minder gebruik te maken van deze platforms, maar dat in de praktijk lastig blijkt.
Deze uitkomsten laten zien dat jongeren zich steeds bewuster worden van de invloed die social media kunnen hebben op hun dagelijks leven.
Waarom social media mentale gezondheid jongeren beïnvloedt
Wanneer er gesproken wordt over social media, gaat het vaak over schermtijd. Toch blijkt uit verschillende onderzoeken dat het niet alleen draait om het aantal uren online. Veel belangrijker is wat jongeren online tegenkomen en hoe zij sociale media gebruiken.
Jongeren worden voortdurend blootgesteld aan beelden van anderen die succesvol, gelukkig of populair lijken. Hoewel veel jongeren weten dat deze beelden niet altijd de werkelijkheid laten zien, kan het vergelijken van jezelf met anderen toch invloed hebben op het zelfbeeld. Daarnaast ervaren veel jongeren druk om bereikbaar te blijven, snel te reageren op berichten en niets te missen van wat er online gebeurt.
Juist die combinatie van vergelijking, sociale druk en constante bereikbaarheid zorgt ervoor dat social media soms meer invloed hebben op het welzijn van jongeren dan zij zelf zouden willen.
Jongeren herkennen de problemen zelf
Wat dit onderzoek bijzonder maakt, is dat de zorgen niet alleen van ouders, scholen of experts komen. De jongeren zelf geven aan dat zij de risico’s zien. Dat meer dan een derde van de jongeren social media als een gevaar voor hun mentale welzijn beschouwt, laat zien dat deze generatie zich bewust is van de uitdagingen die online platforms met zich meebrengen.
Tegelijkertijd blijkt het lastig om het gebruik daadwerkelijk te verminderen. Sociale media zijn ontworpen om gebruikers zo lang mogelijk actief te houden. Meldingen, video’s die automatisch doorgaan en eindeloze feeds maken het moeilijk om bewust te stoppen. Daardoor ontstaat een situatie waarin jongeren de nadelen herkennen, maar toch moeite hebben om hun online gedrag aan te passen.
De invloed gaat verder dan alleen geluk
De relatie tussen social media en welzijn is complex. Niet iedere jongere ervaart dezelfde effecten. Sommige jongeren halen juist veel steun, inspiratie of sociale contacten uit online platforms. Andere jongeren ervaren meer stress, onzekerheid of gevoelens van eenzaamheid.
Onderzoek van het Trimbos-instituut laat zien dat vooral passief gebruik, zoals eindeloos scrollen en vergelijken, vaker samenhangt met gevoelens van angst, afgunst en een lager welzijn. Jongeren die social media actiever gebruiken om contact te onderhouden of steun te zoeken, ervaren juist vaker positieve effecten. Dat maakt duidelijk dat niet alleen de hoeveelheid gebruik belangrijk is, maar ook de manier waarop jongeren online actief zijn.
Een onderwerp dat steeds belangrijker wordt
De discussie over social media wordt vaak gevoerd vanuit volwassenen, maar steeds vaker laten jongeren zelf horen hoe zij de online wereld ervaren. Dat is waardevolle informatie. Zij weten als geen ander welke druk zij voelen, welke trends invloed hebben op hun dagelijks leven en welke uitdagingen zij tegenkomen.
Voor scholen en organisaties die werken met jongeren biedt dat een belangrijke kans. Niet door social media uitsluitend als probleem te zien, maar door jongeren te helpen kritisch en bewust om te gaan met wat zij online zien en ervaren. Digitale vaardigheden gaan namelijk niet alleen over technologie gebruiken, maar ook over het herkennen van online invloed, sociale druk en de impact op het eigen welzijn.
Bewust omgaan met de online wereld
Social media zullen de komende jaren een belangrijke rol blijven spelen in het leven van jongeren. De vraag is daarom niet of jongeren online zijn, maar hoe zij leren omgaan met alles wat daar gebeurt.
Nu steeds meer jongeren zelf aangeven dat social media invloed hebben op hun mentale gezondheid, groeit ook het belang van digitale weerbaarheid. Jongeren komen dagelijks in aanraking met online vergelijking, groepsdruk, algoritmes en de voortdurende stroom aan informatie. Door hen te helpen deze processen te herkennen en kritisch naar online content te kijken, ontstaat meer grip op hun eigen online gedrag. Dat bewustzijn vormt een belangrijke basis voor een gezonde balans tussen het digitale en het dagelijks leven.
