Sinds 1 september 2026 hebben leerlingen vanaf 12 jaar meer zeggenschap over hun eigen persoonsgegevens. Door een wijziging in de privacywetgeving mogen zij voortaan zelf bepaalde privacyrechten uitoefenen. Zo kunnen leerlingen hun gegevens inzien, laten aanpassen of toestemming voor het gebruik van hun gegevens intrekken, ook wanneer hun ouders die toestemming eerder hebben gegeven.
De nieuwe privacyrechten voor leerlingen hebben gevolgen voor de manier waarop scholen omgaan met persoonsgegevens. Denk aan schoolfoto’s, leerlingdossiers en digitale systemen. Wat mogen leerlingen vanaf 12 jaar zelf beslissen en wat betekent dit voor scholen en ouders?
Wat verandert er aan de privacyrechten voor leerlingen?
De nieuwe regels zijn onderdeel van de Verzamelwet gegevensbescherming, die op 1 september 2026 in werking is getreden. Deze wet wijzigt de Uitvoeringswet Algemene verordening gegevensbescherming (UAVG). Voorheen konden jongeren onder de 16 jaar hun AVG-rechten in principe niet zelfstandig uitoefenen. Dat verliep via hun ouders of wettelijke vertegenwoordigers.
Met de nieuwe regels verandert dit voor leerlingen vanaf 12 jaar. Zij kunnen nu zelf een verzoek indienen om hun persoonsgegevens in te zien, onjuiste gegevens te laten corrigeren of gegevens in bepaalde gevallen te laten verwijderen. Ook mogen zij zelfstandig eerder gegeven toestemming intrekken.
Voor leerlingen tussen de 12 en 16 jaar behouden ouders eveneens het recht om namens hun kind privacyverzoeken in te dienen. Vanaf 16 jaar mogen jongeren daarnaast zelfstandig naar de rechter stappen wanneer zij vinden dat hun AVG-rechten zijn geschonden.
Mag een leerling zelf beslissen over schoolfoto’s?
Een herkenbare foto op de schoolwebsite is een duidelijk voorbeeld van de nieuwe privacyregels. Scholen vragen doorgaans toestemming aan ouders voordat zij foto’s van leerlingen jonger dan 16 jaar publiceren. Maar wat gebeurt er wanneer een leerling zelf niet meer op de website wil staan?
Stel dat ouders toestemming hebben gegeven om foto’s van hun 14-jarige kind te gebruiken voor de schoolwebsite. De leerling wil dit niet meer en vraagt de school om de foto te verwijderen. Sinds 1 september mag deze leerling zelfstandig de eerder gegeven toestemming intrekken. De school moet daar rekening mee houden en het gebruik waarvoor de toestemming is ingetrokken beΓ«indigen.
Belangrijk is dat leerlingen vanaf 12 jaar hiermee niet automatisch zelfstandig toestemming mogen geven voor alle vormen van gegevensverwerking. Voor leerlingen onder de 16 jaar blijft in veel situaties toestemming van een ouder of wettelijke vertegenwoordiger nodig. Het nieuwe recht gaat onder andere over het zelfstandig intrekken van toestemming.
Wat betekent dit voor leerlinggegevens en digitale leermiddelen?
Scholen verwerken dagelijks persoonsgegevens van leerlingen. Denk aan namen, adressen, toetsresultaten, absentiegegevens en informatie in leerlingvolgsystemen. Ook bij het gebruik van digitale leermiddelen worden gegevens verzameld en verwerkt.
Leerlingen vanaf 12 jaar kunnen voortaan zelf vragen welke persoonsgegevens een school van hen bewaart. Ook kunnen zij verzoeken om onjuiste informatie aan te passen. Een leerling die bijvoorbeeld ontdekt dat bepaalde persoonsgegevens niet kloppen, hoeft daarvoor niet eerst een ouder in te schakelen.
Dit betekent overigens niet dat een leerling zomaar alle gegevens kan laten verwijderen. Scholen zijn wettelijk verplicht om bepaalde informatie te bewaren, bijvoorbeeld voor hun administratie. Een verzoek tot verwijdering moet daarom altijd worden beoordeeld. Ook is niet voor iedere verwerking toestemming nodig: scholen verwerken veel gegevens op basis van wettelijke verplichtingen of andere AVG-grondslagen.
Wat moeten scholen aanpassen aan hun privacybeleid?
De nieuwe privacyrechten voor leerlingen vragen om aanpassingen binnen de schoolorganisatie. Veel scholen gebruiken ouderportalen waarin ouders toestemming kunnen geven voor bijvoorbeeld foto’s en video’s. Wanneer alleen ouders deze instellingen kunnen wijzigen, moet er een aanvullende mogelijkheid komen voor leerlingen vanaf 12 jaar om hun rechten uit te oefenen.
Volgens Kennisnet moeten scholen onder andere aandacht besteden aan de volgende punten:
- Privacyverzoeken: leerlingen moeten weten waar zij terechtkunnen om hun rechten uit te oefenen.
- Toestemming: leerlingen vanaf 12 jaar moeten zelfstandig eerder gegeven toestemming kunnen intrekken.
- Registratie: scholen moeten vastleggen wanneer toestemming is ingetrokken, zodat deze niet opnieuw wordt gebruikt.
- Interne afspraken: medewerkers moeten weten hoe zij een privacyverzoek herkennen en doorsturen.
- Privacyverklaring: informatie over privacyrechten moet begrijpelijk en toegankelijk zijn voor leerlingen.
Voor schoolbesturen, directies en functionarissen gegevensbescherming betekent dit dat bestaande processen en systemen opnieuw bekeken moeten worden. Daarbij is het belangrijk dat leerlingen niet afhankelijk zijn van een ouderportaal om hun rechten te kunnen gebruiken.
Welke rol hebben leraren en mentoren?
Niet alleen medewerkers die verantwoordelijk zijn voor privacy krijgen met de veranderingen te maken. Ook leraren, mentoren en administratief medewerkers kunnen rechtstreeks vragen van leerlingen ontvangen.
Een leerling kan bijvoorbeeld bij een mentor aangeven dat een foto verwijderd moet worden of willen weten welke informatie de school bewaart. De mentor hoeft zo’n verzoek niet zelf juridisch te beoordelen, maar moet wel weten bij wie het terechtkan.
Daarnaast is het belangrijk dat leerlingen begrijpen welke rechten zij hebben. Privacy is niet alleen een onderwerp voor schoolbeleid, maar ook iets waar jongeren dagelijks mee te maken krijgen. Door in de klas aandacht te besteden aan persoonsgegevens, toestemming en digitale privacy, leren leerlingen beter begrijpen welke keuzes zij zelf kunnen maken.
Wat betekenen de nieuwe privacyrechten voor ouders?
Voor ouders verandert vooral dat hun kind vanaf 12 jaar meer mogelijkheden krijgt om zelfstandig invloed uit te oefenen op het gebruik van persoonsgegevens. Ouders behouden bij kinderen tussen de 12 en 16 jaar hun eigen bevoegdheden, maar zijn niet langer altijd de enige partij die een privacyverzoek kan indienen.
Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat een kind anders denkt over het delen van foto’s dan zijn ouders. Waar ouders het misschien geen probleem vinden dat een foto op de schoolwebsite staat, kan een leerling daar zelf bezwaar tegen hebben.
De nieuwe regels bieden een aanleiding om thuis te praten over digitale privacy. Welke informatie staat er eigenlijk online? Wie kan die gegevens bekijken? En wat kun je doen wanneer je niet wilt dat een foto of andere informatie wordt gedeeld?
Meer zeggenschap vraagt ook om duidelijke uitleg
Met de nieuwe privacyrechten voor leerlingen krijgen jongeren vanaf 12 jaar meer mogelijkheden om zelf invloed uit te oefenen op hun persoonsgegevens. Voor scholen betekent dit dat privacybeleid niet alleen op papier moet kloppen, maar ook in de praktijk toegankelijk moet zijn voor leerlingen. Door duidelijke informatie te geven, medewerkers goed te informeren en privacyverzoeken zorgvuldig te behandelen, kunnen scholen ervoor zorgen dat leerlingen daadwerkelijk gebruik kunnen maken van hun rechten.


